EUROPEJSKI TRYBUNAŁ PRAW CZŁOWIEKA

Velkov v. Bułgaria
34503/10

WYROK ETPCz z dnia 21-07-2020 r.
skład trybunału:

Izba

przedmiot:

Podwójne postępowanie (wykroczeniowe i karne) za zakłócanie porządku podczas meczu piłki nożnej

wzorce kontroli:

Art. 4 Protokołu nr 7 do EKPCz

 

„1. Nikt nie może być ponownie sądzony lub ukarany w postępowaniu przed sądem tego samego państwa za przestępstwo, za które został uprzednio skazany prawomocnym wyrokiem lub uniewinniony zgodnie z ustawą i zasadami postępowania karnego tego państwa.
2. Postanowienia poprzedniego ustępu nie stoją na przeszkodzie wznowieniu postępowania zgodnie z ustawą i zasadami postępowania karnego danego państwa, jeśli zaistnieją nowe lub nowo ujawnione fakty lub jeśli w poprzednim postępowaniu dopuszczono się rażącego uchybienia, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy.
3. Żadne z postanowień niniejszego artykułu nie może być uchylone na podstawie artykułu 15 konwencji”

rozstrzygnięcie:

  • Naruszenie art. 4 Protokołu nr 7 do EKPCz [jednomyślnie]

stan faktyczny:

Skarżący jest kibicem klubu piłkarskiego Lokomotiw Płowdiw. 17 maja 2008 r. Skarżący wraz z grupą innych kibiców usiłował wejść na mecz rozgrywany między klubem CSKA Sofia a klubem Vihren. Grupa dopuściła się rzucania przedmiotami w kibiców CSKA Sofia oraz w funkcjonariuszy policji ochraniających imprezę, rozbili także kilka szyb w samochodach zaparkowanych przed stadionem. Mecz został przerwany, a Skarżący zatrzymany.

 

Wszczęto postępowanie o wykroczenie administracyjne przeciwko Skarżącemu na podstawie ustawy o ochronie porządku publicznego w trakcie zawodów sportowych. 29 maja 2008 r. sąd rejonowy uznał skarżącego za winnego wykroczenia zakłócania porządku publicznego poprzez używanie wulgaryzmów oraz niepodporządkowanie się siłom porządkowym i za to wymierzył mu karę 15 dni aresztu oraz orzekł zakaz wstępu na imprezy sportowe na okres 2 lat.

 

Jednocześnie prokuratura rejonowa w Sandanskim wszczęła dochodzenie przeciwko Skarżącemu o przestępstwo chuligaństwa (art. 325 bułgarskiego kodeksu karnego). Wyrokiem z 20 stycznia 2009 r. Skarżący został uznany za winnego przestępstwa chuligaństwa i skazany na 2 lata pozbawienia wolności. Zarówno apelacja, jak i kasacja okazały się nieskuteczne i wyrok sądu I instancji stał się prawomocny w październiku 2010 r.

główne tezy:
  • W realiach sprawy chociaż Skarżący nie powołał naruszenia zasady ne bis in idem na etapie krajowym, nie można było tego od niego wymagać, skoro konsekwentna linia orzecznicza (ukształtowana 50 lat wcześniej) uznawała, że kumulacja postępowania karnego i wykroczeniowego nie stanowi naruszenia zasady ne bis in idem. W takiej sytuacji żaden środek krajowy nie byłby zdatny do usunięcia naruszenia (§ 54–58).

 

  • Wniosek o wznowienie postępowania wnoszony przez prokuratora jest środkiem nadzwyczajnym i pośrednim, a zatem nie jest na gruncie art. 35 ust. 1 EKPC wymagane jego wyczerpywanie (§ 59).

 

  • Art. 4 Protokołu nr 7 zabrania prowadzenia postępowania karnego za czyn zabroniony, za który dana osoba fizyczna została już skazana lub od którego została uniewinniona prawomocnym wyrokiem (§ 44).

 

  • Zakres zastosowania art. 4 Protokołu nr 7 jest tożsamy z zakresem zastosowania art. 6 ust. 1 EKPCz w sprawach karnych. W konsekwencji, aby sprawdzić, czy miały miejsce dwa „postępowania karne”, należy użyć wypracowanych na gruncie art. 6 ust. 1 EKPCz kryteriów Engel, tj. przynależności sankcji do prawa karnego (w rozumieniu wewnętrznym), charakteru czynu i surowości sankcji. Wypełnienie tylko jednego z tych kryteriów aktualizuje zakres zastosowania art. 4 Protokołu nr 7, ale możliwe jest podejście kumulatywne, o ile występują wątpliwości (§ 45).

 

  • Zagrożenie sankcją pozbawienia wolności w zasadzie aktualizuje trzecie kryterium Engel (§ 50).

 

  • Samo zagrożenie zakazem wstępu na imprezy masowe (sportowe) na okres 2 lat nie stanowi sankcji o charakterze karnym, ale w realiach sprawy ten środek występował wraz z zagrożeniem sankcją pieniężną lub izolacyjną (§ 51).

 

  • W realiach sprawy, postępowanie o wykroczenie administracyjne miało charakter karny w rozumieniu art. 4 Protokołu nr 7, mimo braku formalnej przynależności do prawa karnego w rozumieniu krajowym. Charakter czynu był „kryminalny”, tj. mógł być popełniony przez każdą osobę fizyczną (nie można zatem mówić o przewinieniu dyscyplinarnym), a nadto surowość sankcji (do 15 dni aresztu) przemawia za spełnieniem trzeciego kryterium Engel (§ 48–52).

 

  • Art. 4 Protokołu nr 7 nie wyklucza prowadzenia dwóch równoległych postępowań karnych, pod warunkiem wystarczającego związku materialnego i czasowego. Związek materialny wyraża się w różnicy i komplementarności (in abstracto i in concreto) celów dwóch postępowań, przewidywalności kumulacji postępowań (w teorii i w praktyce), prowadzenie ich w sposób pozwalający unikać dublowania gromadzenia dowodów i ustalania stanu faktycznego, a także ich oceny, a ponadto w proporcjonalności zsumowanych sankcji (co powinien zapewniać stosowny mechanizm redukcyjny) (§ 69–71).

 

  • Wystarczający związek czasowy nie oznacza zakończenia obydwu postępowań w tym samym czasie. Możliwe jest toczenie się drugiego postępowania po zakończeniu pierwszego, o ile Skarżący nie jest nieproporcjonalnie tym dotknięty. W realiach sprawy istniał wystarczający związek czasowy, jako że obydwa postępowania rozpoczęły się niemal jednocześnie, a postępowanie karne toczyło się sprawnie (§ 72, 77).

 

  • W realiach sprawy nie istniał jednak wystarczający związek materialny obydwu postępowań, a to ze względu, że obydwa miały na celu sankcjonowanie naruszeń porządku publicznego, ocena dowodów i ustalenia faktyczne były czynione zupełnie niezależnie w obydwu postępowaniach, a sankcja z postępowania wykroczeniowego nie została wzięta pod uwagę przy wymiarze kary w postępowaniu karnym (§ 78–79).
odszkodowanie:

2000 EUR

koszty postępowania:

3000 EUR

powiązane sprawy:

Tsonyo Tsonev v. Bułgaria (nr 2) (2376/03)

Sergey Zolotukhin v. Rosja (14939/03)

A i B v. Norwegia (24130/11, 29758/11)

Engel i inni v. Holandia (5100/71 i in.)

akty normatywne:

Ustawa o ochronie porządku publicznego w trakcie zawodów sportowych z 2004 r. przewiduje w art. 21 wykroczenie administracyjne zakłócenia porządku publicznego podczas imprezy sportowej. Zgodnie z art. 25 ust. 1 ustawy wykroczenie to podlega karze aresztu od 10 do 15 dni lub karze grzywny od 200 do 500 BGN (ok. 450 – 1130 zł). Postępowanie przygotowawcze prowadzi policja, a karę wymierza sąd na posiedzeniu jawnym, przy obecności obwinionego i jego obrońcy. Wyrok sądu nie podlega zaskarżeniu do wyższej instancji. Ukaranie w tym postępowaniu nie podlega rejestracji w rejestrze karnym, a ukarany nie jest uważany za osobę karaną.

 

Art. 325 bułgarskiego kodeksu karnego przewiduje przestępstwo chuligaństwa (poważne naruszenie porządku publicznego okazujące lekceważenie dla społeczeństwa), zagrożone karą nagany, środkami poprawczymi lub karą pozbawienia wolności do lat 2. Ustęp 2 tego artykułu przewiduje typ kwalifikowany przestępstwa (zagrożony karą pozbawienia wolności do lat 5), a znamieniem kwalifikującym jest stawianie oporu funkcjonariuszowi publicznemu.

 

Art. 24 ust. 1 pkt 6 bułgarskiego kodeksu postępowania karnego nakazuje nie wszczynać postępowania, a wszczęte umorzyć, jeżeli toczy się lub już została zakończona sprawa o to samo przestępstwo. Sądy krajowe konsekwentnie interpretowały ten przepis jako odnoszący się wyłącznie do przestępstw i nie nakazujący umorzenia postępowania w razie kumulacji postępowania karnego i postępowania o wykroczenie administracyjne.

słowa kluczowe:

Wykroczenie; kumulacja postępowań; ne bis in idem; przestępstwo; zakaz podwójnego karania

autor omówienia:

Emil Śliwiński