TRYBUNAŁ SPRAWIEDLIWOŚCI UNII EUROPEJSKIEJ

Lexitor
C-383/18

WYROK TSUE
z dnia 11-09-2019 r.
EU:C:2019:702
przedmiot:

Wniosek o wydanie orzeczenia w trybie prejudycjalnym (art. 267 TFUE) dotyczący wykładni art. 16 ust. 1 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/48/WE z dnia 23 kwietnia 2008 r. w sprawie umów o kredyt konsumencki oraz uchylającej dyrektywę Rady 87/102/EWG (dalej: „dyrektywa 2008/48”), złożony przez Sąd Rejonowy Lublin-Wschód w Lublinie z siedzibą w Świdniku

rostrzygnięcie:

Czy art. 16 ust. 1 dyrektywy 2008/48 należy interpretować w ten sposób, że prawo do obniżki całkowitego kosztu kredytu w przypadku wcześniejszej spłaty tego kredytu obejmuje również koszty, których wysokość nie jest zależna od okresu obowiązywania umowy?

Artykuł 16 ust. 1 dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/48/WE z dnia 23 kwietnia 2008 r. w sprawie umów o kredyt konsumencki oraz uchylającej dyrektywę Rady 87/102/EWG należy interpretować w ten sposób, że prawo konsumenta do obniżki całkowitego kosztu kredytu w przypadku wcześniejszej spłaty kredytu obejmuje wszystkie koszty, które zostały nałożone na konsumenta.

stan faktyczny:

Trzech konsumentów dokonało wcześniejszych spłat kredytów, po czym wierzytelności, jakie im z tego tytułu przysługiwały względem instytucji bankowych, przelali na rzecz spółki Lexitor. Wówczas spółka ta zażądała od SKOKu, Santander Consumer Banku oraz mBanku zwrotu części prowizji zapłaconych przez konsumentów, wraz z odsetkami za zwłokę. Rzeczone instytucje kredytowe nie zastosowały się jednak do tego żądania, czego wynikiem było skierowanie przeciwko nim powództw o zapłatę.

Żądane kwoty pieniężne zostały zasądzone nakazami zapłaty, w stosunku do których pozwani wnieśli sprzeciwy. Bronili się oni argumentem, zgodnie z którym prowizja za udzielenie kredytu nie jest uzależniona od okresu obowiązywania umowy i wobec tego art. 16 ust. 1 dyrektywy nie znajduje do niej zastosowania i prowizja ta w żadnej części nie podlega zwrotowi. W orzecznictwie polskim kształtowały się zaś dwie odmienne linie orzecznicze, co skłoniło sąd rejonowy do zadania pytania prejudycjalnego.

główne tezy:
  • Okoliczność, że spory w postępowaniu głównym dotyczą wyłącznie przedsiębiorców, nie stanowi przeszkody dla stosowania dyrektywy 2008/48. Zakres stosowania tej dyrektywy zależy bowiem nie od tożsamości stron sporu, lecz od statusu stron umowy kredytu.
  • Przy dokonywaniu wykładni przepisu prawa Unii należy uwzględniać nie tylko jego brzmienie, lecz także jego kontekst oraz cele regulacji, której część on stanowi.
  • Celem dyrektywy 2008/48 jest zapewnienie wysokiego poziomu ochrony konsumentów. Ów system ochrony opiera się na założeniu, że konsument jest stroną słabszą niż przedsiębiorca zarówno pod względem możliwości negocjacyjnych, jak i ze względu na stopień poinformowania.
  • Skuteczność prawa konsumenta do obniżki całkowitego kosztu kredytu byłaby osłabiona, gdyby obniżenie kredytu mogło ograniczyć się do uwzględnienia jedynie kosztów przedstawionych przez kredytodawcę jako zależne od okresu obowiązywania umowy, ponieważ wysokość i podział kosztów są określane jednostronnie przez bank, a rozliczenie kosztów może obejmować pewną marżę zysku.
  • Fakt włączenia kosztów, które nie zależą od okresu obowiązywania umowy, do obniżki całkowitego kosztu kredytu nie może w sposób nieproporcjonalny działać na niekorzyść kredytodawcy. Kredytodawca ma na podstawie art. 16 ust. 2 dyrektywy 2008/48 prawo do otrzymanie rekompensaty za ewentualne koszty bezpośrednio związane z przedterminową spłatą kredytu, zaś państwa członkowskie mają dodatkową możliwość zapewnienia, aby rekompensata była dostosowana do warunków kredytu i warunków rynkowych dla ochrony interesów kredytodawcy.
opinia rzecznika generalnego:
powiązane sprawy:

  • Wyrok z dnia 10 lipca 2019 r., Bundesverband der Verbracherzentralen und Verbraucherverbände, C-649/17, EU:C:2019:576
  • Wyrok z dnia 6 czerwca 2019 r., Schyns, C-58/18, EU:C:2019:467
  • Wyrok z dnia 21 kwietnia 2016 r., Radlinger i Radlingerová, C-377/14, EU:C:2016:283

akty prawne:

Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady 2008/48/WE z dnia 23 kwietnia 2008 r. w sprawie umów o kredyt konsumencki oraz uchylająca dyrektywę Rady 87/102/EWG

(https://eur-lex.europa.eu/dyrektywa2008/48…)

Art. 16 ust. 1

Konsument ma prawo w każdym czasie spłacić w całości lub w części swoje zobowiązania wynikające z umowy o kredyt. W takich przypadkach jest on uprawniony do uzyskania obniżki całkowitego kosztu kredytu, na którą składają się odsetki i koszty przypadające na pozostały okres obowiązywania umowy.

Ustawa z dnia 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim (t.j. Dz.U. z 2019 r., poz. 1083)

(http://prawo.sejm.gov.pl/ustawa o kredycie…)

Art. 5 pkt 6

Użyte w ustawie określenia oznaczają całkowity koszt kredytu – wszelkie koszty, które konsument jest zobowiązany ponieść w związku z umową o kredyt, w szczególności:

a) odsetki, opłaty, prowizje, podatki i marże jeżeli są znane kredytodawcy oraz

b) koszty usług dodatkowych, w szczególności ubezpieczeń, w przypadku gdy ich poniesienie jest niezbędne do uzyskania kredytu lub do uzyskania go na oferowanych warunkach

– z wyjątkiem kosztów opłat notarialnych ponoszonych przez konsumenta;

Art. 49 ust. 1

W przypadku spłaty całości kredytu przed terminem określonym w umowie, całkowity koszt kredytu ulega obniżeniu o te koszty, które dotyczą okresu, o który skrócono czas obowiązywania umowy, chociażby konsument poniósł je przed tą spłatą.

słowa kluczowe:

kredyt konsumencki; wcześniejsza spłata; SKOK; Santander Consumer Bank; mBank; bank; Lexitor; Polska

autor omówienia:

Aleksander Leszczyński

Refleksje o konsekwencjach:

Wyrok TSUE w niniejszej sprawie jest korzystny dla konsumentów. Przesądza on o tym, że instytucje kredytowe, w przypadku wcześniejszej spłaty kredytu muszą zwrócić konsumentowi proporcjonalnie koszty kredytu, choćby ich wysokość nie była formalnie uzależniona od długości jego trwania.